سگ زياد است ( سگ در مقابل احسانى كه به او مىشود آن احسان را ناديده نمىگيرد ولى گربه اين‌طور نيست ) و يا غيرت ناموس در خروس زياد است و حيوانى كه اصلًا اين خاصيت در او نيست خوك است . وقتى از امام رضا عليه السلام راجع به حرمت گوشت خوك سؤال مىكنند مىفرمايد : لِانَّهُ يُذْهِبُ الْغيرَةَ براى اينكه غيرت را از بين مىبرد . بعد در آنجا گفتم اين حالتى كه شما الآن در اروپا مىبينيد ، اثر گوشت خوك است كه حاصلش را بروز داده است . پس اين نپختگى است كه وقتى انسان يك فلسفه‌اى را دربارهء احكام پيدا كرد بگويد هرچه هست همين است . مثلًا در باب مشروب يك كسى بگويد - البته مشروب در تمام شرايع حرام بوده است - علت اينكه مشروب حرام است اين است كه براى كبد و قلب مضر است ولى تجربيات نشان داده است كه اگر كسى به مقدار كم مصرف كند نه فقط مضر نيست بلكه نافع است ، پس شراب كمش حلال و زيادش حرام است . اين هم باز دستپاچگى ديگرى است . نه ، انسان بايد در اين‌جور مسائل سرعت به خرج ندهد . بعضى از افراد در قديم مىگفتند علت حرمت شراب زايل كردن عقل است و ما يك طبيعتى داريم كه در ما شراب ايجاد سُكر و مستى نمىكند ، پس شراب بر ما حلال و بر ديگران حرام است . نه ، اين‌جور نيست . اولًا ممكن است هزاران دليل براى حرمت شراب وجود داشته باشد كه ما هنوز به آنها نرسيده‌ايم . ثانياً يك شىء حرام ولو اينكه يك ذره‌اش آن خاصيت ضررى را نداشته باشد ولى بايد آن را به طور دربست حرام كرد كه مردم اصلًا به سوى آن نروند . مثال ديگر : زبان عربى ، زبان اعمال مذهبى در اسلام مثال ديگرى عرض مىكنم : بعد از جنگ بين الملل اول به علل سياسى استعمارى ، حس مليت را طرح كردند . ويلسن يك طرح چهارده ماده‌اى ريخت كه يكى از مواد آن اين بود كه احساس ناسيوناليستى را زنده كنند . اين‌طور نبود كه اين مواد را براى كشورهاى اسلامى طرح كرده باشند ، براى دنيا طرح كرده بودند . اين ، نظير آن دستورى است كه ارسطو به اسكندر داد . اسكندر وقتى دنيا را فتح كرد و مانند سيل بنيانكن همه را زير مهميز مىآورد ، راجع به نگهدارى فتوحاتش از ارسطو نظر خواست . گفت : تفرقه بينداز و حكومت كن ؛ يعنى هرجا را كه فتح مىكنى مردم آنجا